Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

Viering Sintermerte blijft in Venlo onverminderd populair

[su_youtube_advanced url="https://www.youtube.com/watch?v=8peWpWVCq4M" width="400" height="260"]

‘Ieder kind krijgt het verhaal rondom Sint Martinus zo vaak te horen dat ze dit nooit meer vergeten’

Met de populariteit van het Sintermertefeest in Venlo zit het wel snor. Nog steeds lopen ieder jaar grote groepen kinderen de verschillende optochten die binnen de gemeente plaatsvinden. Een bijkomend voordeel is de afwezigheid van discussies. Petro Janssen, vicevoorzitter van het comité Kinderfeesten Venlo zegt daarover: "Het verhaal van Sint Martinus staat, daar kun je weinig aan veranderen. Soms zal in details – zoals de uitvoering van het verhaal – iets gemoderniseerd worden, maar vanuit ouders, scholen of andere groeperingen klinkt geen roep om vernieuwing."

Het blijft een bijzonder schouwspel. Op het moment dat de dagen definitief gaan korten, de najaars- en winterkou stiekem zijn intrede doet, volgt traditiegetrouw ieder jaar een prachtige lange stoet met duizenden kinderen met fraai versierde - en vaak eigengemaakte lampionnetjes – die vanuit de Sint Martinuskerk een tocht door het centrum van Venlo maken om vervolgens het vuur van de troshoop op het Nolensplein te bekijken. Zowel de lampionnetjes als die troshoop hebben echter niets met het oorspronkelijke verhaal van Sint Martinus te maken. Maar daarover later meer.

Moderniseren overbodig
Het verhaal rondom Sint Martinus wordt in de Venlose kerk met dezelfde naam nog ieder jaar opgevoerd. Volgens de legende sneed Martinus met behulp van een zwaard zijn rode mantel in tweeën en schonk één helft aan een bedelaar. Dat verhaal krijgen dus ook nieuwe generaties zowel op school als in de kerk nog steeds te horen. Volgens Petro Janssen vinden kinderen het prachtig. "Als in de Martinuskerk de lampen doven en alleen het licht van lampionnetjes zichtbaar is, zie je kinderen gewoon genieten en stralen. Dat maakt indruk. Het blijft voor iedere nieuwe generatie toch telkens weer een hele beleving. Moderniseren is hier dus redelijk overbodig, maar als comité denken wij daar natuurlijk wel over na. Zo was Sintermerte in Venlo in het verleden ook als bisschop uitgedost en leek daardoor heel erg op Sinterklaas. Volgens de legende sneed Sint Martinus echter dat stuk van zijn mantel af in de periode dat hij nog soldaat was in het Romeinse leger. Pas later (in 372) werd hij bisschop van Tours. Daarom heeft men al lang geleden besloten dat Sintermerte in Venlo als een ridder op het paard zit. Maar verdere andere grootschalige wijzigingen zijn nooit doorgevoerd. Daarmee zouden we de traditie alleen maar geweld aandoen en dat gaat dan ook weer ten koste van het enthousiasme bij ouders en kinderen."

Verhaal
Ook Frank Giesen, directeur van de Sint Martinusschool, bespeurt nog ieder jaar hetzelfde enthousiasme bij kinderen. "Leerlingen van de groepen 1 tot en met 4 gaan nog ieder jaar op de vrijdag voor het feest naar de kerk, staan dan stil bij het beeld van Sint Martinus en krijgen daar het verhaal van de mantel te horen. Kinderen uit groep 7 van onze school spelen op de zondag mee bij de uitvoering van dat verhaal en lezen daarbij een stukje voor. Geloof me als ik zeg dat ieder kind het verhaal rondom Sint Martinus in de eerste jaren zo vaak te horen krijgt dat ze dit nooit meer vergeten. Net zoals bij oudere generaties blijft het onderdeel van hun leven."

Lampion
Behalve de kennis over het verhaal knutselen velen in de klas nog altijd aan een eigen lampion. Volgens Giesen versterkt dit de beleving. Net zoals de diverse andere facetten die bij het feest horen. "De leerlingen uit hogere groepen maken dan weliswaar geen eigen lampion meer, maar vinden het toch spannend om met een toorts of zaklamp door het donker te lopen." Het is overigens niet alleen dat verhaal en het eigen lampionnetje, maar de hele sfeer die uitstekend aansluit bij de tijd van het jaar. Giesen: "Op vrijdag delen wij traditioneel oliebollen uit op school en op zondag na de viering staan we op de speelplaats klaar met warme chocomel. Ik ben sinds 2003 directeur van deze school en volgens mij is het in de afgelopen jaren zelfs iets drukker geworden, maar het succes van de stoet blijft natuurlijk altijd weer afhankelijk van het weer. Ja, regen heeft altijd invloed."

Tradities
Dan de tradities. Lampionnetjes, fakkels, oliebollen, chocolademelk, wierikse, een troshoop en in het verleden waren er zelfs een soort van zwarte pieten die Sintermerte begeleiden. Deze gebruiken zijn afkomstig van diverse mythes en legendes uit het verleden. Elf november is de feestdag van Sint-Maarten, ook al overleed hij op 8 november. Maar die elfde november was in het verleden ook de dag die als het einde van het boerenjaar werd beschouwd en de start van een nieuw seizoen; het graan zat in de schuren en de wijn in de vaten. De pacht en de belastingen waren betaald en de knechten kregen hun geld. Was de balans positief dan gaf dit alle aanleiding om het ervan te nemen; om even stoom af te blazen. Was het resultaat negatief - omdat men niet goed geboerd had of de oogst te weinig had opgeleverd - dan werd toch gefeest. Al was het maar om de ellende verdrinken. Tevens begon dan een periode van vasten. Deze feesten en tradities vonden op de heiligendag van Sint Martinus plaats. In het verleden liepen mensen met brandende fakkels rond en stak men troshopen in brand. Het vuur zou de vruchtbaarheid van veld en vee bevorderen. De fakkeloptochten waren waarschijnlijk ontstaan om boze geesten te verjagen.

Venlo
In het verleden trokken jongeren tijdens het Sint Maartensfeest jarenlang met brandende fakkels langs de huizen. Dan kregen ze van bewoners brandbaar materiaal - zoals turf en hout – maar ook appels, noten of kleingeld. In Venlo was het lang traditie dat deze viering ook binnenshuis plaatsvond. De kinderen liepen dan door de eigen woning en de ouders met andere familieleden liepen er dan dansend omheen. Net zoals Sinterklaas bezocht ook Sintermerte de woning. Hij strooide snoepgoed en gaf de kinderen appels, kastanjes en noten. In andere plaatsen liepen kinderen met fakkels en lampionnen naar de troshoop. Het lopen met lichtjes is een traditie van de Rooms-katholieke Kerk. Op 11 november las men dan de volgende Bijbelse tekst voor 'Niemand steekt een lamp aan en zet die in de kelder of onder de korenmaat, maar op de standaard, opdat wie binnentreden het licht zien' (Lukas 11:33).’ Het gebruik van lichtjes in de optocht zou ongeveer rond 1900 zijn begonnen. Sinds de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw groeide de belangstelling voor volkscultuur en werd ook het Sintermerte feest steeds uitbundiger gevierd. Iedere streek in Nederland kent daarbij overigens eigen tradities. Soms vergelijkbaar, dan weer heel verschillend. Het gebedel langs de deuren van vele groepjes kinderen werd omgezet in één lange optocht door de stad of het dorp.

Ook het in Venlo zo geliefde ‘wierikse’ verdween in de loop der jaren steeds vaker naar de achtergrond, maar werd door kastelein Louis Klaassens van De Klep ruim tien jaar geleden nieuw leven ingeblazen onder andere door het organiseren van een WK Wierikse. Wierikse is het ronddraaien van een leeg conservenblik waarin brandend hout of dennenappels zijn gestopt. Het een behendigheidsspel dat vele decennialang door de jeugd op en rond Sint-Maarten werd beoefend. Nu zijn het in Venlo steeds vaker de volwassenen die de lol van deze traditie inzien. Hoe hoezeer de tradities uit verschillende periodes en van diverse feesten anno 2016 ook door elkaar gebruikt worden; feit is dat Sintermerte in Venlo nog steeds leeft en een essentieel onderdeel is van de verschillende bijzondere najaar- en wintertradities waar veel mensen een bijzondere waarde aan hechten.

[su_spacer]

Tekst: Rob Buchholz

Fotografie: Leon Vrijdag

Video: Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid

Plaats een reactie

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.