Oops! It appears that you have disabled your Javascript. In order for you to see this page as it is meant to appear, we ask that you please re-enable your Javascript!

De Hongerwinter in drie persoonlijke verhalen

Theo Ottenheijm – Deel 1: ‘Vanuit Beesel leek het alsof Venlo in brand stond’

De komende periode staat bij Venloos Verleden de Hongerwinter 1944/1945 centraal. Precies zeventig jaar geleden, onderging ook Venlo één van de meest trieste periodes uit de tweede wereldoorlog. Toen in het najaar van 1944 de eerste bombardementen op de stad plaatsvonden, evacueerden de eerste gezinnen naar andere plaatsen in het land. Sommigen heel dichtbij; anderen ver weg van de vertrouwde omgeving, maar allemaal met hetzelfde doel: overleven. Drie Venlonaren die deze periode heel bewust hebben meegemaakt vertelden aan de makers van deze site hun verhaal. Iedere persoon heeft zijn eigen unieke, maar vaak ook trieste relaas over die angstige maanden aan het einde van de tweede wereldoorlog.

Vandaag bijt Theo Ottenheijm (78) het spits af. Samen met zijn ouders en drie broers (Pieter, Adriaan en Mathieu), twee zussen (Caroline en Henny) plus het inwonend dienstmeisje Maria Dorssers woonde hij een groot deel van de tweede wereldoorlog in het monumentale pand op de Vleesstraat; het pand dat later de naam van deze familie kreeg. De woning waar tevens de eigen groentewinkel gevestigd was. Na de hevige bombardementen van 28 oktober 1944 op de Venlose binnenstad besloot de vader van het gezin dat het beter was om te evacueren. Na een korte periode bij familie in Beesel verbleven ze tot de bevrijding in Reuver. In twee delen vertelt hij zijn verhaal over de hongerwinter van 1944-1945. Vandaag deel één.

Theo Ottenheijm

Theo Ottenheijm

Kelder

De gewelfde kelder waar het gezin die 28e oktober in vluchtte, was al volledig ingericht. “Wij moesten in 1943 en in 1944 zo vaak ’s nachts uit bed dat vader het beter vond om in de kelder te gaan slapen,” zo herinnert Ottenheijm zich nog. “Met latten en zachtboard platen waren vier kamers gemaakt. Bovendien waren alle kelders in dat deel van de Vleesstraat doorgebroken. Vanaf de hoek Gasthuisstraat tot aan de Klaasstraat. In geval van nood konden mensen dan vluchten.” Hoewel er in de eerste oorlogsjaren dus al veel dreigingen van bombardementen waren geweest, escaleerde de situatie volgens Theo Ottenheijm pas echt vanaf 6 juni 1944: D-Day in Normandië. De dag dat de geallieerden begonnen met hun invasie om Europa te bevrijden. “In Venlo markeerde Dolle Dinsdag (3 september 1944) de start van een turbulent periode. Tijdens deze dag was de Maasbrug voor het eerst het doelwit van aanvallen.”

Evacuatie

Maar vooral die zaterdag 28 oktober staat hem nog vers in het geheugen. De dag dat de eerste serie bombardementen onder andere de Vleesstraat, Heilige Geeststraat en Hoogstraat zwaar troffen. ”Het was de verjaardag van mijn broer Adriaan. Kort voor tien uur ging het luchtalarm. Samen met twee klanten die nog in de winkel stonden, vluchten we allemaal de kelder in. Dit was het heftigste bombardement op Venlo dat we tot dat moment hadden meegemaakt. Het ene Weesgegroetje na het andere werd gebeden. Er vielen diverse bommen en alles dreunde, de etalageruiten van de winkel waren kapot en alles was bedekt met een dikke laag stof. Voor vader voldoende redenen om te besluiten dat het beter was dat het gezin moest evacueren. “Het was gewoon te gevaarlijk. In eerste instantie verbleef ik die zaterdag met mijn broer Pieter en een oom bij oma in Tegelen. De volgende morgen vertrok ons hele gezin naar Beesel. Mijn broer en ik bleven op de boerderij bij ome Harry en tante Elza; net buiten het dorp. De rest werd bij een andere oom en tante (Sjaak en Carola) ondergebracht die midden in het dorp woonden. Die tocht naar Beesel hebben we te voet afgelegd. Alleen oma was in het bezit van een fiets. Ze naam in eerste instantie Mathieu mee achterop en fietste vooruit. Daarna keerde zij telkens terug om een volgend kind mee te nemen.”

Verblijf in Beesel

Aangekomen in Beesel werd het gezin dus verdeeld. Ook deze gemeente lag bij tijd en wijle onder de vuur zodat Theo met zijn broer bij de oom en tante in de kelder moesten schuilen. Volgens Theo Ottenheijm loerde ook buiten Venlo dus nog het gevaar. “Beesel lag onder granaatvuur en één van deze granaten kwam precies op de markt in het dorp terecht met als gevolg dat daar diverse doden bij zijn gevallen. Later werd het gelukkig veiliger. Ome Harry zorgde ervoor dat wij de hele dag vermaakt werden. Pieter en ik keken bijvoorbeeld mee bij het oogsten en drogen van de tabaksbladeren waarvan oom sigaren maakte.” Op zaterdag 4 november brak in Venlo de hel los. De stad kreeg een bombardement te verwerken waar geen einde aan leek te komen. Tientallen huizen werden verwoest, vele Venlonaren vonden de dood. Het was een inferno dat zorgde voor een gitzwarte bladzijde in de historie van de stad. Hoewel Ottenheijm in Beesel verbleef, is deze dag hem altijd bijgebleven. “Vlakbij onze verblijfplaats liep de straat een stuk omhoog en was het mogelijk ver te kijken. Wij zagen één oranje gloed boven Venlo. De stad leek in brand te staan. Het was beangstigend want wij wisten niet welke delen precies in brand stonden. Later bleek dat ons huis gelukkig niet geraakt was.”

Het pand van de familie Ottenheijm waar het gezin tot eind oktober 1944 verbleef. Anno 2015 is het nog steeds eigendom van deze Venlose familie.

Het pand van de familie Ottenheijm waar het gezin tot eind oktober 1944 verbleef. Anno 2015 is het nog steeds eigendom van deze Venlose familie.

Duitse soldaten

Het leven in Beesel verliep verder betrekkelijk rustig. In december 1944 kreeg de oom inkwartiering van diverse soldaten van de Compagnie Falschirmjäger. Het voordeel daarvan was dat er regelmatig goed eten op tafel kwam: Duits brood, boter, beleg en zelfs erwtensoep. “Een keer zagen Pieter en ik hoe een koe werd doodgeschoten; speciaal voor het vlees. Dat was nodig, maar maakte op ons als kinderen natuurlijk veel indruk. Het contact met die Duitsers verliep overigens best goed. De soldaten Willie en Walter kwamen wel eens een praatje maken. Later kreeg Willie malaria en heeft onze tante – die verpleegster was – hem nog verzorgd. Nee, er was geen haat jegens de Duitsers. Met kerst kregen wij zelfs cadeaus van hun. Ik kreeg een weerhuisje en Pieter een speelgoedpiano. Tante Elza kreeg een pak lucifers van het merk Excelsior. Deze waren afkomstig uit een kist die gevonden was in Venlo. Die kist, zo bleek later, was echter door onze vader gekocht. Dus het is zo goed als zeker dat het cadeau eigenlijk uit onze eigen kelder afkomstig was.” Toen vader vanuit het dorp met kerst zijn kinderen wilde bezoeken, moest hij tijdens de tocht wel voorzichtig zijn. “Omdat het bij hun in het dorp lastiger was om aan eten te komen, kreeg hij van oom en tante voedsel mee voor de rest van het gezin.”

Na de jaarwisseling van 1944 naar 1945 werd de situatie in Beesel gevaarlijker en moest het hele gezin ook hier gedwongen vertrekken. Theo Ottenheijm verbleef op de boerderij van de familie Smolenaars in Reuver. Een periode die gezien de omstandigheden in de omgeving voor hem redelijk zorgeloos verliep. Die eerste maanden in 1945 tot aan de bevrijding van Venlo en de maanden daarna worden morgen in deel 2 van zijn verhaal belicht.

Foto’s : Leon Vrijdag
Tekst: Rob Buchholz

[su_spacer]

  1. Leo Simons Reply

    Beste Theo,
    Met veel aandacht heb ik jouw verslag over de oorlog gelezen. Jouw broer Pieter kende ik goed hij was van mijn leeftijd. Ik woonde in de Lohofstraat 9-11 tegenover het politiebureau. Wat wij allemaal hebben meegemaakt en gezien pal tegenover politiebureau en brandweer zou ik een boek over kunnen schrijven. We hebben vanaf het eerste bombardement 13 Oktober 1944 veel geluk gehad. Hemelsbreed amper 100 m werden Arsenaalplein, Nassaustraat, van Cleefstraat en Parade (het mooie Rembrandttheater) in puin gegooid. Opeens was het echt oorlog. De dode mensen werden bij ons naast de opslagplaats van Muysers door de brandweer neergelegd. Als jungske van 10 vond je dat maar eng. We tot begin November in ons eigen huis aan de Lohofstraat gewoond en zijn toen naar Tegelen gevlucht waar mijn vader kennissen had. We hebben daar in de Spoorstraat bij schoenmakerij Backus met Vader,Moeder,drie kinderen en grootmoeder tot 10 Maart 1945 gewoond. Onze huizen aan de Lohofstraat stonden er nog wel met veel dak en glasschade maar we konden in onze totaal leeggeroofde huizen toch weer ons eigen “dak” boven het hoofd krijgen. Wat jij schrijft over die knul van Berckers meegemaakt. Dat gebeurde op de puin van het zustersklooster aan de Begijnengang. Ook toen de Schrik van Venlo Berendsen was opgepakt zaten wij thuis op de eerste rang. Goed dat hij zijn verdiende loon heeft gekregen. Er staat met nog iets bij dat hij bij de familie Leijgraaf aan het Rosarium de sloten uit de voordeur schoot om die onschuldige mensen te arresteren. Ik zat dus op de laatste jaren van de oorlog op de Mattheusschool, jullie Piet ook. We moesten eerst verhuizen naar de Zustersschool op de Grote Kerkstraat en daarna naar de Paters Dominicanen. Allemaal weggebombardeerd. Heb tot eind jaren vijftig in Venlo gewoond en we zijn toen verhuisd naar Baarn. Ik vond werk op Schiphol en toen mijn familie weer terugging naar het zuiden, Venlo en Tilburg, ben ik in Baarn blijven wonen voor mijn werk. Nu als tachtiger komt eenzaamheid op je af immers ik kende de hele binnenstad Venlo met inwoners op mijn duimpje. Mijn Venlose “roots” raak ik nooit kwijt. We zouden eigenlijk een reünie moeten organiseren voor Venlonaren van binnen de poorten van 75 jaar en ouder. Bijvoorbeeld koffie met gebak bij Central op de markt. Ik zeg Venlonaren binnen de poorten omdat we bijna allemaal min of meer hetzelfde hebben meegemaakt in 1940-45. Hartelijke groeten ook aan Pieter als die nog leeft want er zijn er al veel vertrokken. Hojje en het beste. Lei – de Siem – Simons . Niet de Siem van de snoepwinkel.

    • Gerrit van der Vorst Reply

      Dag Leo,

      Graag zou ik wat meer willen weten over de terugkomst van Berendsen in Venlo. Zou ik daarover in contact kunnen komen met je?

      Groet,

      Gerrit van der Vorst

  2. Jan Maas Reply

    Hallo Theo,
    Ouk ik heb dien verhaol gelaeze. Kwant des se det duis. Zelf heb ik d’n oorlog ouk in de binnestad mitgemak. Vanoet ’t hoes van mien oma, rech taegeneuver ’t gashoes, heb ik ós St.Martinuskerk zeen börre.
    Wie de Pruse meinde det weej de stad oet mooste zien weej mit de ganse femielie nao Wildervank geëvacueerd. Vanoet de Maagdenberg lepe alle Venlonaere nao ’t statión in Kaldenkerke. En det midde in ‘ne decembernach mit 15 cm. snieë. Wie weej dreej maond later weer in Venlo truuk kwame stónd ós hoes op de Geldersepoort d’r nog. Ouk miene pap had eine greunte en fruitwinkel gehad. Mien naef Jan Hermans zien hoes stönd d’r ouk nog. Ein reünie zoel kwant zien. Ik bin lid van de redaktie van DE KROEDWIS van Veldeke Venlo, maar woeën neet mier in Venlo maar in Melick. Haopelik kómme weej alde knarre en knarrinekes nog ens in ós stedje van lol en plezeer beejein.
    Jan Maos van de Gelderse Poort.

Plaats een reactie

*

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.